Κάλεσμα

Προβολή κειμένου

Τα έπιπλα του Μαρξ

Στις 26 Σεπτεμβρίου του 1856 ο Μαρξ έγραφε στον Έγκελς αναφορικά με την κρίση που ήταν έτοιμη να ξεσπάσει σε παγκόσμιο επίπεδο:

"Το πράγμα πήρε αυτή τη φορά τέτοιες ευρωπαϊκές διαστάσεις όπως ποτέ άλλοτε και δε νομίζω ότι θα μπορέσουμε να περιοριστούμε για πολύ ακόμα στο ρόλο του παρατηρητή. Και μόνο το γεγονός ότι κατάφερα να εγκατασταθώ σ’ ένα σπίτι και να μεταφέρω τα βιβλία μου, μου αποδεικνύει ότι η «κινητοποίηση» του εαυτού μας είναι at hand".

Και ο Έγκελς του απαντά σε έναν εξίσου παρανοϊκό τόνο:

"Αυτή τη φορά θα υπάρξει ένα dies irae [τέλος του κόσμου] όπως δεν ξανάγινε, με κατάρρευση κάθε ευρωπαϊκής βιομηχανίας, με κορεσμό όλων των αγορών, με το να έλθουν σε δύσκολη θέση οι κυρίαρχες τάξεις όλων των χωρών, με παντελή πτώχευση της μπουρζουαζίας, με πόλεμο και αταξία στο αποκορύφωμά τους. Και εγώ επίσης πιστεύω ότι όλα αυτά θα πραγματοποιηθούν το 1857 και όταν είδα πως ξαναγόρασες έπιπλα, κατάλαβα ότι το τέλος είχε φτάσει και άρχισα να παίζω στοιχήματα". [Μαρξ-Έγκελς, Correspondance, τόμος IV, σσ. 335, 336, 337].

Το γεγονός ότι ο Μαρξ έχει τοποθετήσει με άλλον τρόπο τα έπιπλα στο σαλόνι του θα πρέπει, χωρίς αμφιβολία, να είναι το σύμπτωμα μιας επικείμενης καταστροφής της μπουρζουαζίας, του καπιταλισμού και της οικονομίας! Όλα αυτά προκαλούν πράγματι κατάπληξη. Κατά πρώτο λόγο, γιατί ο Μαρξ και ο Έγκελς μας μιλούν εδώ για τον τρόπο με τον οποίο κατανοούν τη σχέση της θεωρίας με την πρακτική, την πολιτική και την οργάνωση. Κατά δεύτερο, γιατί οι καταστροφικές προβλέψεις του Μαρξ και του Έγκελς αποδείχθηκαν πολύ πιο λανθασμένες απ’ όσο παραγωγικές ήταν θεωρητικά.
   
Βρισκόμαστε στα χρόνια της λεγόμενης «επανάστασης από τα πάνω». Μετά το 1848, μετά την πολιτική ανάδειξη της εργατικής τάξης, βρίσκονται σε εξέλιξη γενικότερες ανακατατάξεις που διαπερνούν τις σχέσεις παραγωγής, πολιτικής, τη βιομηχανική και οικονομική δομή. Το κεφάλαιο είναι ο πρωταγωνιστής αυτής της επανάστασης, αν και οι συνέπείες της αγγίζουν όλη την κοινωνία απ’ άκρη σε άκρη και ειδικότερα την εργατική τάξη. Το να ερμηνεύσει κανείς αυτήν την «επανάσταση από τα πάνω» και να προτείνει μια θεωρία γι’ αυτήν, είναι μια ενέργεια της οποίας η εμβέλεια είναι απείρως πιο ευρεία από όλες τις μικρές ρεφορμιστικές ή βολονταριστικές προσπάθειες τύπου Μπλανκί. Το πολιτικό καθήκον το οποίο αναθέτουν στους εαυτούς τους ο Μαρξ και ο Έγκελς περιλαμβάνει τη διπλή ανάγκη για θεωρητική ερμηνεία και οργάνωση.

Πρόκειται για μια εργασία που εξελίσσεται παράλληλα με την κριτική των ιδεολογιών που εμφανίστηκαν κατά τη διάρκεια της ίδιας διαδικασίας  της «επανάστασης από τα πάνω». Δηλαδή, όχι μόνο της κριτικής των ιδεολογιών, που αποτελούν την άμεση έκφραση της μπουρζουαζίας, αλλά και εκείνων των ιδεολογιών που προήλθαν από το εσωτερικό του εργατικού κινήματος. Δηλαδή, κριτική της ρεφορμιστικής ουτοπίας (προυντονισμός, τρειντγιουνισμός), κριτική των μυστικών ιταλικών εταιριών. Με λίγα λόγια, κριτική κάθε «υποκειμενίστικου» ζητήματος που δεν αποτελεί μέσα στην πολιτική παρά κάτι το διαχωρισμένο: ένα χώρο δραστηριότητας για ένα υποκείμενο που παραμένει ξένο τόσο προς τις κοινωνικές και τις υλικές σχέσεις μεταξύ των τάξεων όσο και προς τη γενική και μαζική μορφή αυτών των σχέσεων.

Η εργατική προοπτική πρέπει να ξανατοποθετηθεί στο εσωτερικό της μεγάλης ανατροπής που βρίσκεται σε εξέλιξη και προέρχεται από την καπιταλιστική οργάνωση, από τη σχέση γενικά μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας. Η «επανάσταση από τα πάνω» είναι εκείνη που καθορίζει επίσης όλες τις υπάρχουσες δυνατότητες πολιτικής εξουσίας για το εργατικό κίνημα. Και με αυτήν την έννοια το «κόμμα των δυο» κινητοποιείται. Η λειτουργία του συνίσταται στο να μετεγγράψει την ανάγκη που αναδεικνύεται από τη διαδικασία της ανασύνθεσης των υλικών της τάξης και να παραγάγει θεωρία στο χώρο αυτού του (μετα)σχηματισμού του υποκειμένου-τάξη. Δεν έχει λοιπόν να κάνει με το να αντικαταστήσει τη δική της δραστηριότητα, τη δική της οργάνωση (δημιουργώντας ένα υποκατάστατο του υποκειμένου, μια βολονταριστική υπόσταση) με το πραγματικό κίνημα.

Κατανόηση, πρόβλεψη, θεωρητική μετεγγραφή. Αυτή τη μορφή παίρνει η θέση του Μαρξ απέναντι στην πολιτική.  Να ανακαλύψει εκείνο που η «επανάσταση από τα πάνω» παράγει υλικά, αλλά απωθεί (με τη μορφή της ιδεολογίας), να την ανακαλύψει και να της δώσει θεωρητική μορφή και συνοχή. Ο Μαρξ παραμένει ξένος προς τις δυνατότητες μιας διαχείρισης της τακτικής της πολιτικής διαδικασίας. Δε μετατοπίζεται στο πεδίο της ξεκάθαρης πολιτικής.

Τι κάνει ο Μαρξ; Αλλάζει τη θέση των επίπλων του, μετακομίζει, μετακινεί τα βιβλία του. Η θεωρητική του όμως εργασία γνωρίζει καλά πως αυτό αποτελεί μια πρακτική, ξέρει πως τροποποιεί το πεδίο πάνω στο οποίο το κίνημα ανασυντίθεται.
 
Ο Μαρξ είναι παρανοϊκός. Το παρανοϊκό όμως ντελίριο είναι η μοναδική μορφή δυνατής κατανόησης της «επανάστασης από τα πάνω», ενώ τα ρεφορμιστικά σχέδια που ελέγχουν τις κοινωνικές δυνάμεις που έχουν αναδυθεί αποδεικνύονται καθαρή ουτοπία, περιορίζοντας κάθε σχέδιο οργάνωσης σε έναν (αυτό)-τρομοκρατικό βολονταρισμό.

…Ο πρόεδρος Schreber έχει πολλά να μας διδάξει.

ενότητες

τελευταίες μεταφράσεις

προς μετάφραση

Τα κείμενα με το προς μετάφραση είναι σε διαδικασία μετάφρασης